Guzek w piersi, bolesne zgrubienie, wyciek z brodawki czy zaczerwienienie skóry nie zawsze oznaczają raka. Piersi mogą być miejscem rozwoju wielu innych schorzeń – od łagodnych torbieli i włókniakogruczolaków, przez zmiany hormonalne, aż po przewlekłe zapalenia, ropnie i choroby przewodów mlecznych. Niektóre z nich występują u młodych kobiet, inne pojawiają się w okresie laktacji lub po menopauzie. Choć często nie stanowią zagrożenia onkologicznego, mogą powodować ból, nawracające dolegliwości i wymagać specjalistycznego leczenia. Jakie choroby piersi warto znać i kiedy nie należy zwlekać z diagnostyką?
Nie każdy guzek w piersi oznacza nowotwór złośliwy
Wyczucie guzka w piersi budzi u wielu kobiet ogromny niepokój. Pierwszym skojarzeniem często jest rak, tymczasem znaczna część zmian wykrywanych w badaniu palpacyjnym lub USG ma charakter łagodny.
Piersi zbudowane są z tkanki gruczołowej, tłuszczowej i łącznej. Na ich strukturę wpływają hormony płciowe, wiek, ciąża i karmienie piersią. W obrębie tych tkanek mogą rozwijać się różnego rodzaju zmiany, między innymi torbiele, włókniakogruczolaki, brodawczaki wewnątrzprzewodowe czy zmiany zapalne. Niektóre są całkowicie bezobjawowe i zostają wykryte przypadkowo podczas badania ultrasonograficznego. Inne powodują ból, uczucie napięcia, obrzęk albo wyczuwalne zgrubienie.
Choć większość zmian okazuje się łagodna, nie należy samodzielnie stawiać diagnozy na podstawie tego, czy guzek jest bolesny, miękki lub przesuwalny pod palcami. O charakterze zmiany decyduje odpowiednia diagnostyka obrazowa, a w określonych sytuacjach również badanie histopatologiczne.
Torbiele piersi – skąd się biorą i czy mogą być niebezpieczne?
Torbiele należą do częstych łagodnych zmian w piersiach. Są to przestrzenie wypełnione płynem, które rozwijają się w obrębie tkanki gruczołowej. Mogą być pojedyncze lub mnogie, występować w jednej lub obu piersiach.
Najczęściej obserwuje się je u kobiet w wieku rozrodczym, szczególnie w okresie poprzedzającym menopauzę. Ich powstawanie wiąże się między innymi z działaniem hormonów na strukturę przewodów i zrazików gruczołu piersiowego.
Małe torbiele często nie powodują żadnych dolegliwości. Większe mogą być wyczuwalne jako okrągłe, elastyczne zgrubienia i powodować uczucie napięcia lub ból, zwłaszcza przed miesiączką.
Czy torbiele mogą samoistnie zniknąć?
Tak. Część torbieli zmniejsza się lub zanika samoistnie. Inne utrzymują się przez wiele lat, a w międzyczasie mogą pojawiać się nowe. Prosta torbiel, mająca charakterystyczny obraz ultrasonograficzny, jest zmianą łagodną i sama w sobie nie zwiększa ryzyka rozwoju raka piersi. Nie każda torbiel wymaga więc leczenia czy biopsji.
Jeżeli jednak powoduje duży dyskomfort, jest bardzo napięta albo lekarz ma wątpliwości co do jej charakteru, można rozważyć nakłucie i odessanie płynu.
Inaczej postępuje się przy zmianach torbielowatych o niejednorodnej strukturze, z elementami litymi lub innymi podejrzanymi cechami. Mogą one wymagać pogłębionej diagnostyki.
Włókniakogruczolak – częsty guzek u młodych kobiet
Włókniakogruczolak to jeden z najczęściej występujących łagodnych guzów piersi, szczególnie u młodych kobiet. Powstaje z tkanki gruczołowej i łącznej.
Zwykle ma postać dobrze odgraniczonego, owalnego, sprężystego guzka, który można przesuwać względem otaczających tkanek. Najczęściej jest niebolesny, choć czasami powoduje uczucie dyskomfortu. Jego wielkość może zmieniać się pod wpływem hormonów. Dlatego włókniakogruczolaki bywają bardziej widoczne podczas ciąży, kiedy dochodzi do intensywnej stymulacji hormonalnej piersi.
Czy włókniakogruczolaka trzeba usunąć?
Nie zawsze. Jeśli zmiana ma charakterystyczny łagodny wygląd, jest niewielka, stabilna i nie powoduje dolegliwości, lekarz może zalecić obserwację. W określonych przypadkach konieczna jest biopsja, która pozwala potwierdzić rozpoznanie.
Usunięcie zmiany rozważa się między innymi wtedy, gdy szybko rośnie, osiąga znaczne rozmiary, powoduje dolegliwości, deformuje pierś lub budzi wątpliwości diagnostyczne.
Typowy włókniakogruczolak nie jest zmianą, która z założenia musi przekształcić się w nowotwór złośliwy. Dlatego decyzji o operacji nie podejmuje się automatycznie na podstawie samej obecności guzka.
Zmiany włóknisto-torbielowate – kiedy piersi są pełne zgrubień
Wiele kobiet zgłasza, że podczas samobadania wyczuwa w piersiach liczne drobne grudki i nierówności. Niekiedy takie zjawisko określa się jako zmiany włóknisto-torbielowate, dawniej często nazywane mastopatią.
Nie jest to jedna, ściśle określona choroba. Termin ten opisuje różne łagodne zmiany w strukturze piersi, które mogą obejmować zwiększenie ilości tkanki włóknistej, drobne torbiele i niejednorodną budowę gruczołu. Objawy często nasilają się przed miesiączką. Kobieta może odczuwać napięcie, bolesność i obecność licznych zgrubień. Po miesiączce piersi zwykle stają się bardziej miękkie.
Same typowe zmiany włóknisto-torbielowate najczęściej nie stanowią zagrożenia. Trzeba jednak pamiętać, że przy niejednorodnej budowie piersi trudniej samodzielnie zauważyć nowy guzek. Dlatego każda nowa, wyraźnie odmienna lub utrzymująca się zmiana powinna zostać oceniona.
Mastalgia – przewlekły ból piersi nie zawsze ma związek z guzem
Ból piersi, czyli mastalgia, jest jedną z najczęstszych przyczyn zgłaszania się kobiet do gabinetu. Może być związany z cyklem miesiączkowym albo pojawiać się niezależnie od niego.
Mastalgia cykliczna najczęściej dotyczy obu piersi i nasila się przed miesiączką. Wiąże się z fizjologiczną reakcją tkanki gruczołowej na zmiany hormonalne.
Mastalgia niecykliczna może dotyczyć jednej piersi lub konkretnego obszaru. Jej przyczyną mogą być torbiele, przebyte urazy, zmiany zapalne, zabiegi chirurgiczne, a także dolegliwości pochodzące z mięśni, żeber i kręgosłupa.
Ból związany z układem mięśniowo-szkieletowym często zmienia się pod wpływem ruchu, ucisku lub określonej pozycji ciała. Ważna jest również ocena biustonosza, szczególnie u kobiet z dużymi piersiami.
Jeśli diagnostyka nie wykazuje niepokojących zmian, leczenie może obejmować odpowiednie podtrzymanie biustu, leki przeciwbólowe i przeciwzapalne oraz postępowanie dostosowane do rozpoznanej przyczyny. Nowy, uporczywy, wyraźnie zlokalizowany ból wymaga jednak oceny lekarskiej.
Zapalenie piersi – choroba nie tylko kobiet karmiących
Zapalenie piersi, czyli mastitis, kojarzy się najczęściej z karmieniem dziecka. Rzeczywiście w okresie laktacji zmiany zapalne występują stosunkowo często, ale mogą pojawiać się również u kobiet, które nie są w ciąży i nie karmią piersią. W zależności od przyczyny i zaawansowania zapalenie może objawiać się bólem, zaczerwienieniem, obrzękiem, miejscowym ociepleniem i tkliwością piersi. Niekiedy towarzyszą mu gorączka, dreszcze, osłabienie i złe samopoczucie.
- Zapalenie piersi podczas laktacji
W czasie karmienia piersią do zapalenia może dojść między innymi na skutek zaburzenia prawidłowego przepływu mleka, obrzęku tkanek i rozwijającej się reakcji zapalnej. Nie każde zapalenie ma od początku charakter bakteryjny.
W pierwszym etapie postępowanie często obejmuje kontynuowanie karmienia zgodnie z potrzebami dziecka, ograniczenie nadmiernego odciągania pokarmu, chłodne okłady oraz odpowiednio dobrane leki przeciwbólowe i przeciwzapalne.
Warto podkreślić, że intensywne masowanie, silne uciskanie piersi i próby mechanicznego rozbijania zastoju mogą pogarszać obrzęk i uszkadzać tkanki. Jeśli objawy nasilają się, pojawia się znaczna gorączka lub nie następuje poprawa, konieczna jest konsultacja lekarska. W przypadku bakteryjnego zapalenia piersi może być potrzebny antybiotyk. W większości przypadków odpowiednio leczone zapalenie nie wymaga przerywania karmienia.
- Zapalenie piersi poza okresem laktacji
Zapalenia mogą występować również u kobiet niekarmiących. Ich przyczyną mogą być między innymi zakażenia bakteryjne, zaburzenia drożności przewodów mlecznych, zmiany okołobrodawkowe lub przewlekłe procesy zapalne. W takich przypadkach bardzo ważne jest ustalenie przyczyny.
Szczególnie zapalenia, które nawracają, długo się utrzymują lub nie reagują na leczenie, wymagają dokładniejszej diagnostyki. Niekiedy trzeba wykluczyć także chorobę nowotworową, w tym raka zapalnego piersi, który może przypominać infekcję.
Choroba Zuski – nawracające zapalenie piersi związane z paleniem papierosów
Jednym z rzadziej omawianych schorzeń piersi jest choroba Zuski. To przewlekły, nawracający proces zapalny dotyczący najczęściej okolicy brodawki i otoczki sutkowej. Charakterystyczne są zaburzenia w obrębie przewodów mlecznych, które mogą prowadzić do ich zaczopowania, rozwoju stanu zapalnego, powstania ropnia oraz przetoki. Choroba silnie wiąże się z paleniem papierosów.
Dym tytoniowy sprzyja niekorzystnym zmianom w obrębie nabłonka przewodów mlecznych. Może dochodzić do ich nadmiernego rogowacenia i zamykania światła przewodu, co tworzy warunki do rozwoju przewlekłego stanu zapalnego.
Pacjentka może zauważyć bolesny guzek tuż przy brodawce, zaczerwienienie, obrzęk, a niekiedy wypływ ropnej treści. Często pojawia się okresowa poprawa, po której następuje kolejny nawrót.
- Jak leczy się chorobę Zuski?
Leczenie zależy od stopnia zaawansowania procesu zapalnego.
W okresie ostrym może obejmować antybiotykoterapię, leczenie przeciwbólowe oraz drenaż ropnia, jeśli dojdzie do jego powstania. W przypadkach nawracających konieczne bywa chirurgiczne usunięcie zmienionego przewodu i przetoki.
Bardzo ważnym elementem postępowania jest zaprzestanie palenia, ponieważ dalsza ekspozycja na dym tytoniowy zwiększa ryzyko nawrotów. Choroba Zuski nie dotyczy wyłącznie kobiet palących, choć palenie jest jednym z jej najważniejszych czynników ryzyka.
Ropień piersi – kiedy stan zapalny wymaga zabiegu?
Ropień piersi jest ograniczonym zbiornikiem ropy, który może powstać jako powikłanie zapalenia. Może występować zarówno podczas laktacji, jak i poza nią.
Charakterystyczne objawy to silny, miejscowy ból, zaczerwienienie, obrzęk i wyczuwalny bolesny guz. Niekiedy pojawiają się gorączka i pogorszenie samopoczucia. Rozpoznanie zwykle potwierdza badanie USG.
W przeciwieństwie do niepowikłanego zapalenia ropień często wymaga opróżnienia zbiornika ropnego. W zależności od wielkości i lokalizacji może to być aspiracja pod kontrolą USG lub drenaż chirurgiczny. Dodatkowo stosuje się odpowiednio dobrane leczenie farmakologiczne.
Nie należy samodzielnie nakłuwać ani wyciskać ropnia, ponieważ grozi to rozprzestrzenieniem zakażenia i uszkodzeniem tkanek.
Poszerzenie przewodów mlecznych – czym jest ektazja przewodowa?
Kolejną mało znaną przyczyną problemów z piersiami jest ektazja przewodów mlecznych. Polega na poszerzeniu przewodów znajdujących się pod brodawką sutkową. W ich wnętrzu może gromadzić się wydzielina, a w otaczających tkankach rozwijać się stan zapalny. Zmiana występuje częściej u kobiet w okresie okołomenopauzalnym.
Może objawiać się uczuciem dyskomfortu w okolicy brodawki, jej wciągnięciem, wyciekiem o gęstej konsystencji i zielonkawym, szarym lub brunatnym zabarwieniu. Czasami w okolicy otoczki pojawia się również wyczuwalne zgrubienie.
Ektazja jest zmianą łagodną i sama w sobie nie oznacza raka piersi. Jednak nowe wciągnięcie brodawki lub samoistny wyciek powinny zostać ocenione diagnostycznie, aby wykluczyć inne przyczyny.
Nie każda pacjentka wymaga leczenia. W części przypadków wystarcza obserwacja, natomiast przy nasilonych objawach, zakażeniu lub nawrotach może być potrzebna farmakoterapia albo zabieg chirurgiczny.
Brodawczak wewnątrzprzewodowy – przyczyna wycieku z brodawki
Brodawczak wewnątrzprzewodowy jest łagodną zmianą rozrostową rozwijającą się wewnątrz przewodu mlecznego.
Może pozostawać bezobjawowy, ale jednym z jego charakterystycznych sygnałów jest samoistny wyciek z brodawki, niekiedy podbarwiony krwią. Zmiana może być niewielka i niewyczuwalna podczas samobadania. W diagnostyce wykorzystuje się badania obrazowe, a w zależności od sytuacji również biopsję.
Większość brodawczaków ma charakter łagodny. Istotne jest jednak ustalenie, czy nie towarzyszą im zmiany atypowe, czyli nieprawidłowości komórkowe wymagające bardziej szczegółowego postępowania.
Decyzja o obserwacji, usunięciu lub dalszej diagnostyce zależy od wyniku badań i indywidualnego ryzyka.
Mlekotok – dlaczego z piersi wydobywa się mleczna wydzielina poza okresem karmienia?
Mlekotok, czyli galaktorrhea, oznacza wydzielanie mlecznej substancji z brodawek poza fizjologiczną laktacją. Może występować w jednej lub obu piersiach.
Jedną z możliwych przyczyn jest podwyższony poziom prolaktyny – hormonu odpowiedzialnego za pobudzanie produkcji mleka. Hiperprolaktynemia może być związana między innymi z działaniem niektórych leków, niedoczynnością tarczycy czy zaburzeniami funkcji przysadki mózgowej.
Mlekotok może również występować przy prawidłowym stężeniu prolaktyny.
W zależności od objawów lekarz może zalecić badanie prolaktyny, TSH, ocenę stosowanych leków lub dalszą diagnostykę endokrynologiczną. Samo pojawienie się mlecznej wydzieliny nie oznacza raka piersi, ale nowy, utrzymujący się wyciek wymaga wyjaśnienia.
Martwica tłuszczowa piersi – zmiana, która może przypominać raka
Martwica tłuszczowa jest łagodną zmianą powstającą wskutek uszkodzenia tkanki tłuszczowej piersi.
Może rozwinąć się po urazie, operacji, biopsji, zabiegu rekonstrukcyjnym lub przeszczepie własnego tłuszczu. Niekiedy powstaje także bez uchwytnej przyczyny.
W miejscu uszkodzenia może pojawić się twarde, wyczuwalne zgrubienie. Czasami towarzyszy mu ból lub zmiana wyglądu skóry. Martwica tłuszczowa może prowadzić do powstawania torbieli olejowych i zwapnień. Problem polega na tym, że niektóre zmiany mają w USG lub mammografii obraz przypominający nowotwór złośliwy. Dlatego w przypadkach niejednoznacznych konieczna może być biopsja.Sama martwica tłuszczowa nie jest rakiem i nie oznacza, że uraz doprowadził do rozwoju nowotworu.
Obrzęk, ból i twardnienie piersi po implantach
Osobną grupę problemów stanowią powikłania po chirurgicznym powiększeniu piersi.
Jednym z nich jest przykurcz torebki włóknistej, czyli nadmierne obkurczanie tkanki otaczającej implant. Organizm naturalnie wytwarza wokół implantu cienką torebkę. W niektórych przypadkach może ona jednak stawać się nadmiernie gruba i twarda. Pacjentka zauważa wtedy zmianę kształtu piersi, jej stwardnienie, napięcie, a niekiedy również ból.
Kolejnym możliwym powikłaniem jest pęknięcie implantu. W przypadku implantów silikonowych pęknięcie może przebiegać bezobjawowo albo powodować zmianę kształtu, bolesność, obrzęk czy obecność silikonu poza implantem. W niektórych sytuacjach silikon może przedostawać się do okolicznych tkanek i węzłów chłonnych, wywołując miejscową reakcję zapalną.
- Czy płyn wokół implantu jest niebezpieczny?
Nagromadzenie płynu wokół implantu, szczególnie pojawiające się wiele lat po zabiegu, zawsze wymaga oceny. Może być związane z łagodnym odczynem zapalnym, infekcją lub uszkodzeniem implantu. Trzeba jednak wykluczyć również rzadsze powikłania, w tym chłoniaka BIA-ALCL.
Dlatego nowy obrzęk, nagłe powiększenie jednej piersi, wyczuwalny guz czy utrzymujący się ból u kobiety z implantami nie powinny być bagatelizowane. W zależności od sytuacji lekarz może zlecić badania obrazowe oraz pobranie płynu do specjalistycznych badań.
Kiedy zmiana w piersi wymaga pilnej diagnostyki?
Niepokojące mogą być nie tylko guzki, ale również zmiany skóry i brodawek.
Szczególnej uwagi wymagają nowe, utrzymujące się zgrubienia, samoistny krwisty wyciek z brodawki, jej nagłe wciągnięcie, obrzęk jednej piersi, skóra przypominająca skórkę pomarańczową czy powiększone węzły chłonne pod pachą.
W przypadku zapalenia szybka konsultacja jest potrzebna zwłaszcza wtedy, gdy pojawiają się gorączka, silny ból, szybko narastające zaczerwienienie lub podejrzenie ropnia.
Jeśli zmiana zapalna nie ustępuje mimo właściwego leczenia, konieczne jest ponowne zbadanie piersi i wykluczenie innych przyczyn.
Nie należy zwlekać z wizytą również wtedy, gdy nowa zmiana pojawia się w ciąży lub podczas karmienia piersią.
Choć wiele takich objawów ma łagodne podłoże, nie można tego potwierdzić bez właściwej diagnostyki.
Zdrowie piersi to znacznie więcej niż profilaktyka raka
Kampanie edukacyjne poświęcone rakowi piersi odgrywają niezwykle ważną rolę w profilaktyce nowotworowej. Warto jednak pamiętać, że kobiety znacznie częściej niż tylko z chorobą nowotworową zgłaszają się do lekarza z bólem, torbielami, włókniakogruczolakami, wyciekami z brodawek czy stanami zapalnymi. Wiele z tych problemów można skutecznie leczyć, a część wymaga jedynie odpowiedniej obserwacji.
Najważniejsze jest rozpoznanie rodzaju zmiany i ustalenie, czy potrzebne jest leczenie, biopsja, czy okresowe badanie kontrolne. Nie należy samodzielnie zakładać, że bolesny guzek jest niegroźny, a bezbolesny na pewno oznacza nowotwór. Podobnie nie warto ignorować zmian tylko dlatego, że wcześniej rozpoznawano w piersiach łagodne torbiele.
W Intima Clinic zachęcamy pacjentki do kompleksowego dbania o zdrowie piersi i zgłaszania wszystkich niepokojących objawów podczas konsultacji ginekologicznych.
Wczesna diagnostyka ma znaczenie nie tylko w wykrywaniu raka piersi. Pozwala także rozpoznawać i właściwie leczyć wiele innych schorzeń, zanim zaczną powodować poważniejsze dolegliwości i wpływać na jakość życia.
Autor:
Lek. med. Anna Nieć
– ginekolog, ginekologia regeneracyjna, ginekologia plastyczna, uroginekologia, choroby piesi Intima Clinic. Lek. med. Anna Nieć jest specjalistką ginekologii i położnictwa, zajmującą się również ginekologią regeneracyjną i plastyczną. W Intima Clinic prowadzi diagnostykę i leczenie schorzeń ginekologicznych, w tym profilaktykę chorób narządu rodnego oraz przede wszystkim chorób piersi. Zajmuje się również leczeniem nietrzymania moczu, atrofii pochwy, blizn krocza, wykonuje labioplastykę, waginoplastykę, perineoplastykę. Absolwentka Collegium Medicum UJ; członkini zarządu PTGEiR i wykładowczyni Intima EDU.
Chcesz umówić wizytę?
Skontaktuj się z nami i wybierz dogodny termin konsultacji ze specjalistą.