Menopauza kojarzy się najczęściej z uderzeniami gorąca, nocnymi potami i wahaniami nastroju. Tymczasem spadek poziomu estrogenów może powodować również mniej oczywiste dolegliwości: suchość i pieczenie miejsc intymnych, ból podczas współżycia, częstsze oddawanie moczu czy nawracające infekcje dróg moczowych. Objawy te mogą pojawić się już w okresie okołomenopauzalnym i istotnie wpływać na codzienny komfort życia. Zespół takich zmian określa się mianem menopauzalnego zespołu moczowo-płciowego (GSM). Warto wiedzieć, na czym polega, jak rozpoznać jego objawy i dlaczego nie należy traktować ich jako nieuniknionej konsekwencji upływu czasu.
GSM – czym jest menopauzalny zespół moczowo-płciowy?
Jednym z najważniejszych następstw niedoboru estrogenów jest GSM, czyli Genitourinary Syndrome of Menopause – menopauzalny zespół moczowo-płciowy. To określenie obejmuje zespół objawów wynikających ze zmian hormonalnych w obrębie sromu, pochwy, cewki moczowej i dolnych dróg moczowych.
Estrogeny odpowiadają między innymi za prawidłowe ukrwienie, grubość, nawilżenie i elastyczność błony śluzowej pochwy. Gdy ich poziom się obniża, nabłonek staje się cieńszy, zmniejsza się naturalne nawilżenie, a tkanki stają się bardziej podatne na podrażnienia i mikrourazy.
Dochodzi również do zmian środowiska pochwy, w tym zwiększenia jej pH i zmniejszenia udziału ochronnych bakterii Lactobacillus. Może to sprzyjać zaburzeniom mikrobioty i zwiększać podatność na niektóre infekcje.
Dawniej zmiany te określano przede wszystkim jako atrofię, czyli zanik pochwy. Obecnie pojęcie GSM jest szersze, ponieważ uwzględnia także dolegliwości ze strony układu moczowego i wpływ zmian hormonalnych na życie seksualne.
Charakterystyczne dla GSM jest to, że w przeciwieństwie do części innych objawów menopauzy, takich jak uderzenia gorąca, dolegliwości moczowo-płciowe często nie ustępują samoistnie. Bez odpowiedniego leczenia mogą utrzymywać się przez lata, a nawet stopniowo nasilać.
Jakie są objawy menopauzy?
Zmniejszająca się produkcja hormonów płciowych wpływa na wiele układów koniecego organizmu. Objawy menopauzy można podzielić na kilka grup.
- Objawy neurologiczne, psychiczne i ogólnoustrojowe
Do najczęściej zgłaszanych należą uderzenia gorąca, nocne poty, zaburzenia snu, przewlekłe zmęczenie, rozdrażnienie, wahania nastroju, uczucie niepokoju oraz trudności z koncentracją.
Charakterystycznym objawem jest również tzw. mgła mózgowa. Kobiety opisują ją jako trudności z przypominaniem sobie słów, zapamiętywaniem informacji, skupieniem uwagi czy wykonywaniem kilku zadań jednocześnie. Dolegliwości te mogą wpływać na pracę zawodową i codzienne funkcjonowanie, a dodatkowo nasilać stres.
Nocne poty i częste wybudzenia pogarszają jakość snu. Niedostateczna regeneracja może z kolei potęgować zmęczenie, drażliwość oraz problemy z pamięcią i koncentracją.
- Zmiany w wyglądzie i kondycji skóry
Estrogeny uczestniczą w utrzymaniu prawidłowej struktury, elastyczności i nawilżenia skóry. Ich niedobór sprzyja zmniejszeniu zawartości kolagenu, ścieńczeniu skóry, utracie jędrności i większej podatności na przesuszenie.
Podobne zmiany zachodzą w obrębie błon śluzowych, w tym pochwy i sromu. Tkanki mogą stawać się cieńsze, bardziej delikatne, gorzej nawilżone i mniej odporne na urazy mechaniczne.
- Objawy intymne
W okresie menopauzy kobiety mogą odczuwać suchość pochwy, pieczenie, świąd, podrażnienie, uczucie otarcia, zmniejszenie elastyczności tkanek oraz ból podczas współżycia. Niekiedy pojawia się także spadek libido.
Dolegliwości intymne bywają przemilczane, ponieważ wiele kobiet uważa je za naturalną, nieuniknioną konsekwencję starzenia. Tymczasem można je skutecznie leczyć, a w wielu przypadkach znacząco poprawić komfort codziennego funkcjonowania i życia seksualnego.
- Objawy ze strony układu moczowego
Zmiany hormonalne mogą wpływać również na tkanki otaczające cewkę moczową i pęcherz. Mogą pojawić się częstsze oddawanie moczu, parcia naglące, pieczenie, nawracające zakażenia układu moczowego czy nietrzymanie moczu.
U części kobiet ujawnia się lub nasila wysiłkowe nietrzymanie moczu, czyli mimowolny wyciek moczu podczas kaszlu, kichania, śmiechu, podskakiwania czy aktywności fizycznej.
Nie wynika ono wyłącznie z niedoboru estrogenów. Znaczenie mają również kondycja mięśni dna miednicy, przebyte porody, wiek, masa ciała i stan struktur podtrzymujących narządy miednicy.
Menopauza a nietrzymanie moczu – dlaczego problem staje się częstszy?
W okresie okołomenopauzalnym kobiety częściej zgłaszają problemy z kontrolowaniem pęcherza. Niekiedy pierwszym objawem jest niewielki wyciek moczu podczas biegania czy ćwiczeń. Z czasem może pojawiać się również podczas codziennych czynności.
Wysiłkowe nietrzymanie moczu jest związane przede wszystkim z osłabieniem mechanizmów podtrzymujących cewkę moczową oraz niewystarczającą pracą mięśni dna miednicy. Zmiany hormonalne mogą dodatkowo pogarszać kondycję tkanek i wpływać na ich elastyczność.
Innym problemem jest pęcherz nadreaktywny, objawiający się nagłą, trudną do opanowania potrzebą oddania moczu, częstomoczem i niekiedy nietrzymaniem moczu z parcia.
Oba schorzenia wymagają właściwego rozpoznania, ponieważ ich leczenie może się różnić. W terapii bardzo ważną rolę odgrywa fizjoterapia uroginekologiczna. Odpowiednio dobrane ćwiczenia mięśni dna miednicy, trening pęcherza i modyfikacja codziennych nawyków mogą istotnie poprawiać kontrolę nad oddawaniem moczu. W przypadku wysiłkowego nietrzymania moczu nadzorowany trening mięśni dna miednicy jest jedną z podstawowych metod leczenia.
Menopauzalne dolegliwości można leczyć
Suchość i pieczenie pochwy, bolesne współżycie czy problemy z utrzymaniem moczu nie są czymś, z czym kobieta musi się pogodzić. Kluczowe jest rozpoznanie przyczyny objawów: GSM może wymagać leczenia miejscowego, a nietrzymanie moczu odpowiednio dobranej fizjoterapii uroginekologicznej lub innych metod postępowania. Im wcześniej pacjentka zgłosi swoje dolegliwości, tym szybciej można zaplanować skuteczną pomoc.
W Intima Clinic podchodzimy do zdrowia kobiet w okresie okołomenopauzalnym kompleksowo. Konsultacja ginekologiczna i uroginekologiczna pozwala ocenić stan tkanek intymnych, ustalić źródło dolegliwości i dobrać indywidualne leczenie. Menopauza jest naturalnym etapem życia, ale dyskomfort intymny i problemy z pęcherzem nie muszą być jego nieodłączną częścią.
Chcesz umówić wizytę?
Skontaktuj się z nami i wybierz dogodny termin konsultacji ze specjalistą.
Autor:
Dr n. med. Tomasz Basta jest specjalistą ginekologii i położnictwa, założycielem Intima Clinic Group oraz ekspertem w zakresie ginekologii estetycznej, plastycznej, regeneracyjnej i uroginekologii. W Intima Clinic zajmuje się diagnostyką i leczeniem problemów związanych ze zdrowiem intymnym kobiet, w tym nietrzymaniem moczu, atrofią pochwy, liszajem twardzinowym, bliznami krocza oraz zespołem rozluźnienia pochwy. Od 2023 roku pełni funkcję Prezesa Polskiego Towarzystwa Ginekologii Estetycznej i Rekonstrukcyjnej.